1 مسیر پرچالش، این شهر دوستدار کودک است یا نه؟
شهر اگر با قد کودکانش سنجیده نشود، هرقدر هم بزرگ و توسعهیافته باشد، جایی امن برای آینده نخواهد بود. برای سمنان عنوان «شهر دوستدار کودک» تنها یک عنوان یا مصوبه اداری نیست؛ سنجهای است برای کیفیت زیست شهری، عدالت فضایی و میزان توجه مدیران به نسلهایی که هنوز صدای بلندی در تصمیمگیریها ندارند.
1 مسیر پرچالش، این شهر دوستدار کودک است یا نه؟ / به گزارش پایگاه خبری آوای قومس سمنان به نقل از «ایرنا»، شهرها معمولا برای بزرگسالان طراحی میشوند؛ خیابانها با منطق خودرو، پارکها با نگاه مصرف کوتاهمدت و فضاهای عمومی با فرض حضور شهروندی بالغ، مستقل و آشنا به قواعد شهر و در این میان، کودکان اغلب به حاشیه رانده میشوند؛ نه در تصمیمسازی سهمی دارند و نه در طراحی فضاها، قد و نیازشان مبنا قرار میگیرد.
مفهوم «شهر دوستدار کودک» تلاشی است برای برهم زدن این معادله، این رویکرد میخواهد شهر را از زاویه نگاه کودک بازتعریف کند؛ از امنیت و دسترسی گرفته تا شادی، آموزش و مشارکت. در ایران معدودی از شهرها وارد این مسیر شدهاند و هرکدام با چالشهایی مشابه اما زمینههایی متفاوت دستوپنجه نرم میکنند.
سمنان، بهعنوان یکی از شهرهای منتخب، تجربهای چندساله در این حوزه دارد، تجربهای که نه فقط برای برگزاری رویداد است و نه تنها ساختوساز؛ بلکه ترکیبی از آموزش، فرهنگسازی، زیرساخت و تلاش برای همافزایی نهادی.
رحمان همتی معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان، در گفتوگویی تفضیلی، از آنچه انجام شده، آنچه نشده و آنچه باید اتفاق بیفتد میگوید.
خبرنگار: سمنان از چه زمانی وارد مسیر «شهر دوستدار کودک» شد و این عنوان چگونه به شهر اختصاص پیدا کرد؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: ۱۲ شهر در کل کشور کاندید عنوان «شهر دوستدار کودک» هستند و سمنان یکی از شهرهایی است که انتخاب شد تا این عنوان را داشته باشد، این اتفاق از سال ۱۳۹۹ رقم خورد و باید تاکید کنم که خود شهر سمنان پیگیر این موضوع بود، یعنی اینطور نبود که صرفا به شکل سلسلهمراتبی این عنوان به شهر ابلاغ شود؛ بلکه مدیریت شهری سمنان مطالبه داشت که در فهرست شهرهای دوستدار کودک قرار بگیرد و در نهایت هم موفق شد این عنوان را کسب کند.
این عنوان بر اساس مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی به سمنان اختصاص پیدا کرد و البته باید واقعبین باشیم؛ از نظر زیرساختی و تدوین ضوابط، از همان سال به بعد هنوز فاصلههایی وجود داشت و دارد و این فقط مختص سمنان هم نیست. اغلب شهرهایی که وارد این مسیر شدهاند، با همین چالشها مواجه هستند.
باید واقعبین باشیم؛ از نظر زیرساختی و تدوین ضوابط، از همان سال به بعد هنوز فاصلههایی وجود داشته و داریم و این فقط مختص سمنان هم نیست
خبرنگار: پس از اخذ این عنوان، چه اقداماتی در سمنان آغاز شد؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: از همان سال ۱۳۹۹ یک سری اقدامات و فعالیتها در دستور کار قرار گرفت. یکی از محورهای مهم، بررسی جایگزینی و مکانیابی کاربریهایی در سطح شهر تحت عنوان «سرای کودک» یا «سرای محله» بود. در یک سال اخیر شهرداری سمنان بهطور جدیتر به این موضوع ورود کرده است.
اگر به شهر نگاه کنید، میبینید چند فرهنگسرا توسط شهرداری ساخته شده و محور فعالیت آنها آموزش است. تقریبا در همه فرهنگسراها کلاسهای آموزشی برگزار میشود که بخشی از آنها به حوزه کودک اختصاص دارد. فرهنگسرای حکیم در بلوار حکیم الهی و فرهنگسرای آبان از جمله فضاهایی هستند که ساخته شدهاند و به بهرهبرداری رسیدهاند.
علاوه بر این، دو فرهنگسرای دیگر هم امسال در دست احداث است؛ یکی در محدوده مسکن مهر و دیگری در بلوار آیتالله عالمی. رویکرد اصلی این بوده که این فضاها بیشتر در بافتهای کمبرخوردار، تاریخی و فرسوده شهر شکل بگیرند تا دسترسی عادلانهتری برای کودکان فراهم شود.
خبرنگار: در کنار زیرساختها، برنامههای نرمافزاری و آموزشی چه جایگاهی داشتهاند؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: در کنار اقدامات زیرساختی، به برنامهمحوری و رویدادمحوری هم توجه ویژهای شده است و از نیمه دوم سال و همزمان با فعال شدن مدارس، از مهرماه تقریبا هر هفته برنامههایی با اولویت مدارس مناطق کمبرخوردار اجرا شد.
این برنامهها با رویکرد آموزشی طراحی شدند؛ آموزش شهروندی در حوزههایی مثل پسماند، ایمنی و آتشنشانی؛ هدف این بود که اطلاعات کاربردی و آموزشمحور به کودکان داده شود، اما در قالبی شاد و جذاب. برنامههای شادی هم در مدارس برگزار شد تا آموزش با تجربه مثبت همراه باشد.
آخرین نمونه این برنامهها، ویژهبرنامه شب یلدا بود که در چند نقطه از شهر و با همکاری سایر نهادها اجرا شد و برنامهها تا پایان سال ادامه خواهد داشت، به شرطی که مدارس فعال باشند، برای ما رویکرد آموزشی اهمیت بالایی دارد، چون معتقدیم کودکی سنی است که آموزش را بهتر و عمیقتر میگیرد و آن را به خانواده و بزرگترها منتقل میکنند.
رویکرد آموزشی اهمیت بالایی دارد، چون معتقدیم کودکان در سنی هستند که آموزش را میگیرند و آن را به خانواده و بزرگترها منتقل میکنند
خبرنگار: برای سالهای آینده چه برنامههایی در نظر گرفته شده است؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: برای سال آینده برنامه داریم که حداقل دو مکان برای ایجاد «بوستانهای کودک» جانمایی شود، اقداماتی انجام شده، اما هنوز به نتیجه نهایی نرسیدهایم و باید از مشاوران تخصصی استفاده شود و اگر امکان تأمین کاربری فضای سبز فراهم شود، بوستانهایی با رویکرد دوستدار کودک ایجاد میشود.
اینها جزو طرحهای زیرساختی هستند که شاید زمانبر باشند، اما برای آینده شهر بسیار مهماند و مثلا فرهنگسرای آیتالله عالمی در نزدیکی خیابان آتشنشان، یک فضای دوطبقه با زیربنای مناسب و کلاسهای آموزشی متعدد است که از ابتدا با محور کودک طراحی شد و در حال مناسبسازی کامل برای استفاده کودکان است.
خبرنگار: از نگاه شهرداری، تعریف «شهر دوستدار کودک» چیست؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: شهر دوستدار کودک یعنی شهری که برای کودک مناسب باشد؛ کودک بتواند آزادانه در فضایی شاد و مفرح حرکت کند، تفریح کند و فضاهایی جذاب متناسب با سن خود داشته باشد و زیرساختهای شهری باید به شکلی باشد که کودک در هر منطقهای که زندگی میکند، به فضای باز، فضای آزاد و وسایل بازی دسترسی داشته باشد.
شادی و نشاطی که کودک باید در دوران کودکی تجربه کند، باید از شهر هم دریافت شود و در حال حاضر بوستانها عمدتا چندمنظوره هستند و گروههای سنی مختلف از آنها استفاده میکنند. در همه بوستانها فضایی برای کودک در نظر گرفته شده، اما هنوز بوستان اختصاصی کودک به معنای واقعی آن کم وجود دارد.
نکته مهم این است که نباید فقط به کودک نگاه کنیم، وقتی فضایی برای کودک مناسبسازی میشود، باید برای پدر و مادر هم امکاناتی فراهم شود تا بتوانند کنار کودک حضور داشته باشند و از فضا استفاده کنند، این نگاه خانوادهمحور در طراحی فضاهای شهری بسیار مهم است.
خبرنگار: هدف اصلی شهرداری از اجرای این برنامهها چیست؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: یکی از اهداف اصلی آموزش شهروندی است، بسیاری از دستگاهها روی آموزش کودک سرمایهگذاری کردهاند و نتایج خوبی هم گرفتهاند، شهرداری سمنان هم معتقد است اگر آموزش شهروندی از کودکی آغاز شود، اثرگذاری آن در بزرگسالی بسیار بیشتر خواهد بود.
کودک باید بتواند در شهر، بدون تبعیض مکانی، به خدمات دسترسی داشته باشد.در کنار آن، اهداف فرهنگی و ورزشی هم مطرح است، کودک باید بتواند در شهر، بدون تبعیض مکانی، به خدمات دسترسی داشته باشد، «شهر دوستدار کودک» یعنی کودکی که در جنوب شهر زندگی میکند، برای دریافت خدمات مجبور نباشد به شمال شهر برود.
خبرنگار: همکاری سایر نهادها با شهرداری چگونه است؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: عمده همکاری ما با آموزش و پرورش بوده چون بخش اصلی تربیت و پرورش کودکان بر عهده این نهاد است و همکاری دوطرفه خوبی وجود دارد. بخش زیادی از برنامهها با همراهی آموزش و پرورش اجرا میشود که در کنار آن، از ظرفیت بخش خصوصی فعال در حوزه کودک هم استفاده میکنیم.
خبرنگار: بودجه این برنامهها چقدر است و آیا کفایت میکند؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: بودجه بخش «شهر دوستدار کودک» در سال جاری حدود هشت میلیارد ریال بود که بخشی از این بودجه صرف خرید تجهیزات و بخشی صرف اجرای رویدادها شده است اما واقعیت این است که این میزان بودجه برای کار زیرساختی کافی نیست.
اگر بخواهیم هم زیرساخت ایجاد کنیم و هم رویداد داشته باشیم، نیازمند کمک سایر دستگاهها هستیم، البته باید اشاره کنم که این بودجه نسبت به سالهای قبل افزایش داشته و برای سال آینده هم پیشبینی افزایش آن وجود دارد.
خبرنگار: ارزیابی اثرگذاری این برنامهها چگونه انجام میشود؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: در حوزه پایش و ارزیابی، از آموزش و پرورش کمک گرفتهایم، در جلسات مشترک به این نتیجه رسیدیم که سطح شادی کودکان در شهر نیاز به ارتقا دارد و بر همین اساس تمرکز بیشتری روی رویدادها گذاشته شد.
بازخوردها از مدارس، مدیران و اولیای دانشآموزان مثبت بوده، اما باید بپذیریم که هنوز نظام پایش آماری دقیقی نداریم و این یکی از خلاءهای جدی ماست.
مشارکت کودکان در تصمیمگیریهای شهری چگونه دیده شده است؟
معاون شهرسازی و معماری شهردار سمنان: فراخوانی برای دریافت نامه کودکان به شهردار منتشر شد، اما استقبال زیادی صورت نگرفت. این نشان میدهد روشهای جلب مشارکت نیاز به بازنگری دارد. در حال حاضر تمرکز بیشتری روی مدارس گذاشتهایم و در حال فعالسازی دوباره «سایت دوستدار کودک» هستیم تا این مشارکت تقویت شود.
به گزارش «ایرنا»، شهر دوستدار کودک در سمنان بیش از آنکه یک وضعیت تثبیتشده باشد، مسیری در حال شکلگیری است و شهرداری با تمرکز بر آموزش شهروندی، اجرای برنامههای مستمر در مدارس، توسعه فرهنگسراها در محلات کمبرخوردار و اختصاص بودجه مشخص، تلاش کرده این مفهوم را از سطح شعار به عمل نزدیک کند.
در عین حال، چالشهایی مانند نبود ضوابط ملی شفاف، محدودیت منابع مالی، ضعف پایش آماری و کمرنگ بودن مشارکت مستقیم کودکان و خانوادهها، نشان میدهد سمنان هنوز با تحقق کامل شاخصهای «شهر دوستدار کودک» فاصله دارد و تداوم این مسیر، تنها در صورت مشارکت جدی سایر دستگاهها و نگاه بلندمدت به کودک بهعنوان شهروند امروز و آینده شهر، میتواند این عنوان را از یک برچسب نمادین به یک تجربه واقعی و پایدار شهری تبدیل کند.
پایان.
1 مسیر پرچالش، این شهر دوستدار کودک است یا نه؟
