روایت یک پیروزی درخشان / آغاز عملیات بیت‌المقدس

پس از اینکه رژیم عراق در استراتژی خود که با هدف کسب پیروزی سریع بر پایه «جنگ محدود و برق‌آسا» طرح‌ریزی شده بود با شکست مواجه شد و نتوانست به اهداف اصلی خود از جمله براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران و تجزیه خوزستان دست یابد، هدف محدودتری را انتخاب کرد تا با نیل به آن بتواند شرایط خود را به جمهوری اسلامی تحمیل کند. خرمشهر و آبادان که در هجوم سراسری ارتش عراق از محورهای اصلی پیشروی بودند، از هفته دوم اصلی‌ترین هدف نظامی عراق و محور تمرکز قوا و فشار دشمن شدند، اما مقاومت و از جان‌گذشتگی مدافعان خرمشهر اجازه نداد دشمن به‌راحتی به این هدف دست یابد و در مجموع ۳۴روز طول کشید تا دشمن خرمشهر را به اشغال درآورد. همین دفاع متعهدانه و انقلابی مردم از خرمشهر و در ادامه آن آبادان سبب شد که ارتش عراق از حملات مکرر برای اشغال آبادان نتیجه‌ای کسب نکند و تنها به محاصره آن اکتفا کند.

پس از توقف ارتش عراق تلاش‌هایی برای آزادی خرمشهر و شکستن محاصره آبادان صورت گرفت؛ از جمله عملیات نصر (۱۶/۱۰/۱۳۵۹) و عملیات توکل (۲۰/۱۰/۱۳۵۹) که با فرماندهی بنی‌صدر و به کارگیری نیروی زمینی ارتش اجرا شد، لیکن چون مبتنی‌بر بینش نظامی کلاسیک و سنتی بود و ارتش عراق از این جنبه برتری داشت، نتیجه‌ای حاصل نشد. پس از عزل بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا که زمینه رشد تفکر انقلابی و اتخاذ تدابیر جدید و بروز تحول و ابتکار عمل در طرح‌ریزی و اقدامات نظامی هموار و امکان هماهنگی سپاه و ارتش و نزدیکی این دو سازمان میسر شد، تحولی عظیم در مرحله جدید جنگ به وجود آمد، به‌طوری که در سال دوم جنگ طی ۹ ماه چهار عملیات بزرگ با موفقیت به اجرا درآمد و در جریان آن ۸۶۰۰ کیلومتر مربع از مناطق اشغالی آزاد و در پی آن دشمن ناچار به تخلیه ۲۵۰۰ کیلومتر مربع دیگر از مناطق اشغالی شد.

چهارمین و بزرگ‌ترین عملیات از سلسله عملیات آزادسازی مناطق اشغالی، «بیت‌المقدس» نام داشت که با اجرای آن بیش از پنج‌هزار کیلومتر مربع از مناطق اشغالی آزاد شد و تحول سیاسی و نظامی عظیمی به نفع جمهوری اسلامی پدید آمد. عملیات بیت‌المقدس ۱۰/۲/۱۳۶۱ با رمز یاعلی بن ابی‌طالب در غرب رودخانه کارون و شهرستان خرمشهر آغاز شد. هدف این عملیات آزادسازی شهرهای خرمشهر، هویزه و جاده اهواز- خرمشهر، خارج ساختن شهرهای اهواز، حمیدیه، سوسنگرد و نیز جاده اهواز-آبادان از برد توپخانه دشمن بود. کل این عملیات در چهار مرحله انجام شد و درنهایت منجر به آزادسازی خرمشهر، هلاکت ۱۶هزار نیروی رژیم بعث و اسارات ۱۹هزار تن از آنها شد.

تلاش برای طرح‌ریزی و اجرای عملیات بیت‌المقدس در موقعیت بسیار حساسی انجام شد؛ وضعیت داخلی کشور با انهدام بقایای ضدانقلاب به‌تدریج رو به بهبودی و ثبات بود. اوضاع منطقه نیز به دلیل نگرانی آمریکا از نتایج ناشی از پیروزی ایران بر عراق، به‌گونه‌ای آشکارا ملتهب بود. ضمن اینکه مناسبات اعراب و رژیم صهیونیستی با آمادگی رژیم صهیونیستی برای تهاجم به جنوب لبنان در وضعیت حساسی قرار داشت. در چنین موقعیتی بی‌گمان نتیجه عملیات بیت‌المقدس برای ایران، منطقه و عراق بسیار سرنوشت‌ساز و تعیین‌کننده بود، لذا سرعت عمل در اجرای این عملیات برای ایران بسیار بااهمیت بود و نقش موثری داشت.

زمینه اجرای عملیات بیت‌المقدس متاثر از نتایج عملیات‌های پیشین بود که با شکستن حصر آبادان آغاز شد و پس از آن نیز ادامه یافت.

با شکل‌گیری روند آزادسازی مناطق اشغالی و سرانجام فتح خرمشهر بار دیگر جنگ ایران و عراق در کانون توجه جهانیان قرار گرفت. در این حال، تحلیل محافل کارشناسی، ناظران، شخصیت‌ها و مقام‌های رسمی کشورها در مورد پیدایش روند جدید در جنگ، نمایانگر نوعی غافلگیری و اظهار شگفتی همراه با نگرانی بود. چنانکه روزنامه گاردین چاپ انگلیس این پیروزی را نقطه عطفی در جنگ میان دو کشور دانست. خبرگزاری آسوشیتدپرس سقوط خرمشهر را شکستی توهین‌آمیز و واقعی برای دولت صدام در جنگ ارزیابی کرد.

درباره ریشه‌یابی و علل برتری نظامی ایران بر عراق و دست‌یابی به یک پیروزی درخشان، روزنامه لس‌آنجلس‌تایمز نوشت: «استراتژی نظامی ایران بر عراق برتری داشته و ایرانیان حملات خود را با نیروی زیاد بر صفوف عراقی‌ها در خوزستان وارد آورده‌اند. علاوه‌بر آن، ایرانیان دارای ایثار، ازخودگذشتگی و میل به شهادت بوده و با شوقی انقلابی برای آزادی سرزمین‌هایشان می‌جنگند، در مقابل، سربازان عراقی اعتمادبه‌نفس‌شان را از ابتدای جنگ از دست داده بودند… .»

منبع: کتاب «جنگ، بازیابی ثبات»